Turska je uputila snažno upozorenje zapadnim saveznicima, poručivši da bi njeno isključivanje iz evropskih odbrambenih inicijativa moglo imati ozbiljnije posljedice po sigurnost kontinenta nego eventualno smanjenje američkog vojnog prisustva.
Govoreći na konferenciji povodom 74. godišnjice pristupanja NATO-u, turski ministar odbrane Yaşar Güler kritikovao je Evropska unija zbog, kako je naveo, ograničenog uključivanja Ankare u ključne odbrambene projekte.
On je istakao da dvostruki okvir – članstvo Turske u NATO-u, ali ne i u EU – u praksi stvara prepreke za dublju vojnu saradnju s evropskim državama.
„Takav pristup može nanijeti više štete evropskoj sigurnosti i otpornosti nego smanjenje američkih snaga u Evropi“, upozorio je Güler.
Naglasio je i da Turska više nije periferna članica saveza, već centralni akter sposoban da doprinese sigurnosti širom evropskog prostora. Njegove poruke dolaze uoči NATO samita planiranog za 2026. godinu u Ankari, gdje će se dodatno definirati uloga saveznika u promijenjenom sigurnosnom okruženju.
Prema najavama, Turska će u periodu od 2028. do 2030. godine preuzeti komandu nad Savezničkim snagama za brzo reagovanje, što dodatno potvrđuje njenu rastuću operativnu ulogu unutar NATO-a.
Profesor međunarodnih odnosa Serhat Güvenç ocjenjuje da je Turska danas među rijetkim članicama saveza koje mogu značajno doprinositi u više operativnih domena. Posebno ističe da zemlje istočnog krila – poput Poljske, Rumunije i baltičkih država – sve više prepoznaju njen značaj u kontekstu jačanja odvraćanja prema Rusiji i upravljanja sigurnosnim izazovima na jugu.
Ankara, s druge strane, naglašava svoje ključne prednosti: brojnu i iskusnu vojsku, strateški položaj između Evrope i Bliskog istoka, te sve razvijeniju odbrambenu industriju sposobnu za brzu proizvodnju dronova, municije i oklopnih sistema.
Penzionisani brigadni general Hüseyin Fazla smatra da su upravo ti kapaciteti ojačali argumente za dublju integraciju Turske u evropsko odbrambeno planiranje. Prema njegovim riječima, tehnološki napredak Ankare već sada primorava evropske prijestolnice na saradnju.
Ipak, političke prepreke ostaju značajne. Mehanizmi unutar EU, poput PESCO-a i Evropskog fonda za odbranu, funkcionišu na principu jednoglasnosti, što omogućava državama poput Grčke i Kipra da blokiraju tursko učešće.
„Za Atinu i Nikoziju, integracija Turske ne predstavlja sigurnosni doprinos, već prijetnju njihovoj strategiji balansiranja Ankare unutar EU“, upozorava Fazla.
Dodatni izazov predstavlja i otpor pojedinih zapadnoevropskih zemalja, uključujući Francusku i Njemačku, koje i dalje oklijevaju da Turskoj priznaju status ključnog strateškog partnera.
U Ankari, međutim, poručuju da jačanje saradnje s Evropom nije samo pitanje prestiža, već i nužnost u uslovima rastuće regionalne nestabilnosti – uz upozorenje da bi fragmentirana evropska odbrambena arhitektura mogla imati dugoročne sigurnosne posljedice za cijeli kontinent.