Nova ideja o budućem evropskom sigurnosnom poretku privukla je pažnju zbog prijedloga da se formira svojevrsna Evropska konfederacija, u kojoj bi, pored članica Evropske unije, mjesto mogle pronaći i države koje trenutno nisu dio EU.
U takvom modelu spominje se i Bosna i Hercegovina, zajedno s drugim zemljama Zapadnog Balkana.
Prijedlog dolazi u trenutku kada se u Evropi sve intenzivnije raspravlja o sigurnosti kontinenta, odnosima s Rusijom, budućnosti NATO-a i potrebi da evropske države preuzmu veću odgovornost za vlastitu odbranu.
Šta bi bila Evropska konfederacija?
Ideja podrazumijeva stvaranje šireg evropskog političkog i sigurnosnog okvira koji bi funkcionisao izvan postojećih struktura Evropske unije, ali u bliskoj saradnji s EU i NATO-om.
Prema prijedlogu koji je objavljen u Velikoj Britaniji, takva konfederacija mogla bi obuhvatiti sve članice EU, ali i Veliku Britaniju, Ukrajinu, Norvešku, Švicarsku, Albaniju i Srbiju.
U širem kontekstu proširenja prema Zapadnom Balkanu, ovakav model mogao bi otvoriti prostor i za države poput Bosne i Hercegovine.
Ideja je da zemlje koje još nisu spremne za punopravno članstvo u EU dobiju mogućnost dublje ekonomske i sigurnosne saradnje.
Britanija bi ponudila sigurnosnu zaštitu
Jedan od najzanimljivijih dijelova prijedloga odnosi se na britanske odbrambene kapacitete.
Velika Britanija bi, prema ovoj ideji, imala posebnu ulogu u evropskoj sigurnosti, uključujući i zaštitu koju pruža njen nuklearni odvraćajući kapacitet.
Drugim riječima, zemlje koje bi pristupile novom evropskom okviru dobile bi širu sigurnosnu zaštitu u zamjenu za preuzimanje određenih obaveza u oblasti odbrane.
Britanija bi zauzvrat dobila mogućnost dubljeg pristupa evropskom tržištu.
Šta bi to značilo za BiH?
Za Bosnu i Hercegovinu ovakav model bio bi posebno zanimljiv jer bi potencijalno omogućio dublje povezivanje s evropskim državama i sigurnosnim strukturama čak i prije punopravnog članstva u EU.
BiH bi, u teoriji, mogla imati koristi od šireg evropskog sigurnosnog okvira, ali i od ekonomskog povezivanja sa zemljama članicama.
To bi predstavljalo svojevrsni međukorak između sadašnjeg statusa i punopravnog članstva u Evropskoj uniji.
Ipak, treba naglasiti da se ne radi o konkretnom planu koji je Velika Britanija već usvojila, niti postoji odluka da će BiH biti članica takve konfederacije.
Riječ je o političkoj ideji i prijedlogu za novi evropski poredak.
Zašto se sada govori o ovome?
Rat u Ukrajini promijenio je sigurnosnu sliku Evrope.
Evropske države sve više razmišljaju o tome kako smanjiti zavisnost od američkog sigurnosnog kišobrana i kako povećati vlastite vojne kapacitete.
Istovremeno, Evropska unija suočava se s pitanjem kako proširiti članstvo na Ukrajinu i zemlje Zapadnog Balkana, a da pritom ne dođe do velikih političkih i ekonomskih potresa.
Nova konfederacija mogla bi, prema zagovornicima ove ideje, biti način da se dio tih problema riješi jednim širim dogovorom.
Ukrajina bi imala posebno mjesto
Prema prijedlogu, Ukrajina bi se u novu konfederaciju uključila odmah, dok bi istovremeno nastavila put prema punopravnom članstvu u EU.
Takav model omogućio bi joj pristup evropskom tržištu, ali i snažniju sigurnosnu saradnju.
Ukrajina bi, s druge strane, evropskim partnerima ponudila iskustvo stečeno tokom rata, posebno u oblasti razvoja i korištenja dronova i drugih vojnih tehnologija.
Velika promjena za Evropu
Ako bi se ovakva ideja ikada realizovala, predstavljala bi značajnu promjenu evropskog političkog i sigurnosnog sistema.
Umjesto da se evropska saradnja svodi samo na članstvo u EU ili NATO-u, postojala bi šira struktura koja bi okupljala i države izvan tih organizacija.
Za zemlje Zapadnog Balkana to bi moglo biti posebno značajno jer bi dobile dodatni prostor za političko, ekonomsko i sigurnosno povezivanje s ostatkom Evrope.
Za BiH je najzanimljiviji upravo potencijalni sigurnosni aspekt: evropski okvir u kojem bi Velika Britanija imala snažnu odbrambenu ulogu, uključujući svoj nuklearni kapacitet. Za sada, međutim, riječ je o prijedlogu, a ne o dogovorenom evropskom projektu.