Administracija američkog predsjednika Donald Trump razmatra uvođenje novog modela procjene unutar NATO, koji bi mogao dodatno uzdrmati odnose među saveznicima.
Prema navodima više diplomatskih izvora, u Bijela kuća se priprema dokument kojim bi se članice Alijanse razvrstale na “dobre” i “loše”, na osnovu njihovog doprinosa i političke lojalnosti američkim interesima. Plan uključuje detaljnu analizu vojnog, finansijskog i strateškog angažmana svake države.
Ova inicijativa dolazi uoči posjete generalnog sekretara NATO Mark Rutte Washingtonu, a mnogi je vide kao nastavak ranijih Trumpovih pritisaka na saveznike koje smatra nedovoljno angažovanim.
Sličan pristup već je ranije zagovarao američki ministar odbrane Pete Hegseth, koji je isticao da će države koje više ulažu u kolektivnu sigurnost imati povlašten tretman, dok bi ostale mogle snositi posljedice.
Iako konkretne mjere još nisu definisane, evropski zvaničnici upozoravaju da bi potencijalne “kazne” mogle uključivati i preraspodjelu američkih trupa širom kontinenta – potez koji bi imao ozbiljne sigurnosne i političke posljedice.
Kao mogući “dobitnici” novog pristupa spominju se Poljska i Rumunija, koje već godinama intenzivno sarađuju sa SAD-om i ulažu u vojnu infrastrukturu. S druge strane, pojedine zapadnoevropske zemlje našle su se pod povećalom zbog rezervisanog stava prema američkim operacijama u Iranu.
Upravo nezadovoljstvo podrškom tokom tih operacija dodatno je pojačalo tenzije. U Washingtonu smatraju da dio saveznika nije adekvatno uzvratio američku vojnu i sigurnosnu zaštitu, što je otvorilo pitanje redefinisanja odnosa unutar Alijanse.
Ipak, plan već nailazi na otpor unutar Kongres Sjedinjenih Američkih Država, gdje pojedini zvaničnici upozoravaju da bi ovakav pristup mogao oslabiti dugogodišnje savezništvo i dodatno destabilizirati odnose sa Evropom.
Analitičari također ističu da bi administracija mogla imati ograničen manevarski prostor za ovakav potez, s obzirom na već postojeće globalne krize i osjetljiv balans unutar NATO-a. Ipak, sama ideja jasno pokazuje da Washington razmatra ozbiljne promjene u načinu funkcionisanja saveza – što bi moglo imati dugoročne posljedice po transatlantske odnose.