Na današnji dan obilježava se formiranje Armija Republike Bosne i Hercegovine, jedine međunarodno priznate i legalne oružane sile države Bosna i Hercegovina tokom rata 1992–1995. godine. Nastala u najtežim okolnostima, suočena s agresijom i nedostatkom resursa, ARBiH je izrasla u organiziranu i respektabilnu vojnu silu koja je odigrala ključnu ulogu u očuvanju suvereniteta i teritorijalnog integriteta države.
Organizacija i struktura
ARBiH je bila ustrojena kroz korpuse raspoređene na regionalnom principu. Prvi korpus djelovao je u Sarajevo, Drugi u Tuzla, Treći u Zenica, Četvrti u Mostar i Hercegovini, Peti u Bihać i Bosanskoj krajini, Šesti u Konjic, te Sedmi u Travnik.
Pored korpusa, pod direktnom komandom Generalštaba djelovale su i posebne formacije poput Operativne grupe Istočna Bosna, uključujući 28. diviziju iz Srebrenica i 81. diviziju iz Goražde. U sastavu ARBiH nalazile su se i elitne jedinice poput Gardijske brigade, Vojne policije te specijalne jedinice „Crni labudovi“.
Simboli i priznanja
Grb ARBiH bio je zasnovan na državnom grbu Republike Bosne i Hercegovine, uz dodatak ukrštenih zlatnih mačeva i vojnih oznaka. Tokom rata dodjeljivana su i visoka priznanja za hrabrost i zasluge, među kojima se izdvajaju Orden heroja odbrambeno-oslobodilačkog rata i Zlatni ljiljan, najviše vojno priznanje koje je dodijeljeno za izuzetnu hrabrost na ratištu.
Snaga koja je rasla uprkos svemu
Od skromnih početaka, ARBiH je do kraja rata narasla na oko 200.000 boraca. Uprkos nedostatku naoružanja i logistike, njeni pripadnici uspjeli su organizirati efikasnu odbranu, koja je s vremenom prerasla i u oslobodilačke operacije.
Rat je formalno okončan potpisivanjem Dejtonski mirovni sporazum, nakon čega je ARBiH integrisana u Vojska Federacije Bosne i Hercegovine, a kasnije i u Oružane snage Bosne i Hercegovine. Njenu tradiciju danas baštini 2. rendžerski puk.
Međunarodno priznanje i antifašističko naslijeđe
Prema ocjenama brojnih historičara i istraživača, uključujući Emir Suljagić, ARBiH se može smatrati nasljednicom antifašističke borbe iz Drugog svjetskog rata.
Poseban simbolički trenutak dogodio se 9. maja 1995. godine, kada je Bosna i Hercegovina prvi put pozvana da učestvuje na vojnoj paradi povodom Dan pobjede nad fašizmom u Pariz. Time je borba ARBiH dobila međunarodno priznanje i potvrdu pripadnosti evropskoj antifašističkoj tradiciji.
Zastavu sa ljiljanima tada je nosio Semir Drljević Lovac, jedan od istaknutih ratnih komandanata iz Mostara, simbolizirajući kontinuitet borbe za slobodu i dostojanstvo.
Formiranje Armije Republike Bosne i Hercegovine ostaje jedan od najvažnijih datuma u savremenoj historiji države — podsjetnik na vrijeme kada su odlučnost, jedinstvo i hrabrost bili ključ opstanka.